Shree Garbhasanskar - The art of parenting.

गर्भसंस्कार

“ संस्कारो हि गुणान्तराधानम्‌ ॥ ”

जन्मजात प्रकृतिनुसार आलेल्या गुणांमध्ये

चिकित्सेद्वारे केलेल्या संस्कारामुळे अधिक चांगले गुण निर्माण करता येतात.

 संस्कार प्रकृतिस्थित गुणांमध्ये बदल घडवून आणतात.

संस्कार म्हणजे तो बदल जो गुणांमध्ये अधिक उत्तम गुणांचे वर्धन किंवा परिवर्तन करतो.

दैनंदिन आयुष्य अगदी व्यस्त असते. बहुतेक सर्व दांपत्यांना एक किंवा दोन अपत्येच असतात.

आपण त्यांना त्यांच्या अपत्यांमध्ये उत्तमोत्तम गुण येण्यासाठी प्रत्यत्न करु शकतो.

जर आपण मुलांना जन्मानंतर वाढ होताना चांगले संस्कार करुन उत्तम व्यक्तिमत्व बनवू शकतो;

तर गर्भावस्थेतही असे संस्कार का केले जाऊ नयेत ?? नक्कीच करता येतात…

ह्यास गर्भसंस्कार असे म्हणतात..

त्यांचे महत्व आयुर्वेदाने सध्याच्या धावपळीच्या युगात अधोरेखित केले आहे.

हजारो दांपत्यांनी गर्भसंस्काराद्वारे सुदृढ निरोगी व गुणी संतती अनुभवली आहे…

अश्या वेळी आपण का बरे ह्याचा फायद घेऊ नये ?

आयुर्वेदानुसार गर्भ संस्काराद्वारे शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक, स्वास्थ्य व गुणवर्धन केले जाते.

गर्भसंस्काराचे टप्पे

१.      बीज संस्कार ( गर्भधारणेपुर्व माता-पित्याची बीजशुद्धी करुन बीजांना शुद्धीकरुन गुणवर्धन करणे )

२.      गर्भ संस्कार ( गर्भ धारणा झाल्यावर प्रत्येक महीन्यात गर्भवाढीनुसार गुणवर्धन चिकित्सा करणे )

३.      शिशू संस्कार ( जन्मोत्तर बालकाच्या शारीरिक,बौद्धिक विकासाच्या दृष्टीकोणातून संस्कार करणे )

१.      गर्भधारणपुर्व बीज संस्कार

१. अ ] गर्भधारणोत्सुक स्री-पुरुषांची पुर्वतयारी

१.      प्रजननसंस्थेची व प्रजनन विधीची पुर्ण माहीती देणे.

२.      प्रकृतिपरिक्षण करणे.

३.      पंचकर्माद्वारे शरीरशुद्धी

४.      पंचकर्मोत्तर रसायन वाजीकरण औषधींचा वापर.

५.      योग ( प्राणायाम व आसन ) ह्याद्वारे मनाचा शरीरव्यापाराशी समतोल राखणे.

६.      गरजेनुसार औषधी चिकित्सा ( जसे अम्लपित्त , मलावष्टम्भ , शिरःशूल , इ. )

७.      आहार मार्गदर्शन ( प्रकृति व पुर्व व्याधीनुसार , प्रत्येक ऋतुनुसार आहार पथ्य-अपथ्य मार्गदर्शन )

८.      दिनचर्या मार्गदर्शन ( प्रकृती व व्याधीनुसार व व्यवसाय विचारात घेऊन दिनचर्येचे मार्गदर्शन )

१. ब ] गर्भधारण संस्कार

१.      गर्भधारणार्थे नैष्ठिकी ब्रम्हचर्य व मैथुन विधी     ( गर्भधारणापुर्वी पाळावयाचे १ मासिक ब्रम्हचर्य व गर्भधारणार्थ करावयाचा मैथुन विधी – ऋतुनुसार काळ , वेळ , मासिक पाळीनुसार दिवस ,इ.)

२.      गर्भधारण पुर्व स्री पुरुषांची गर्भासाठी मानस-शारीर-बौद्धिक गुणांचे आवाहन करणे.

२.      गर्भधारणाकालीन संस्कार ( गर्भसंस्कार )

गर्भधारणेपासून प्रसवापर्यंत म्हणजे जन्मापर्यंत साधारण ९ महिन्यांचे नवमास परिचर्या + संस्कार

१.      नवमास गर्भिणी परिचर्या ( सगर्भ मातेची काळजी )

२.      गर्भवाढीच्या दृष्टीकोनातून मातेसाठी मासानुमासिक आहार

३.      दिनचर्या ( पथ्य-अपथ्य )

४.      मानसिक व बौद्धिक स्वास्थ्यकर स्तोत्र मंत्र आदि चिकित्सा

५.      योग ( प्राणायाम + आसने ) व ध्यान-धारणा

६.      रंग चिकित्सा व गंध चिकित्सा

७.      सौंदर्यचिकित्सा

ह्यात काय काय केले जाते ?

१.      प्रत्येक महिन्यातील गर्भाची तपासणी                 बाळाची वाढ / परिक्षण / औषधी

२.      प्रत्येक महिन्यातील मातेची तपासणी           व्याधी चिकित्सा

३.      माता/पिता-गर्भ संवाद विधी

४.      संगितोपचार ( बाळ व मातेसाठी शांतता व निद्रा प्राप्तीसाठी )

५.      प्रसव प्रक्रियेची माहीती.   प्राकृत प्रसव व प्रसवकालीन व्याधी व चिकित्सा

६.      प्रसवासाठी मानसिक व शारीरिक तयारी करणे.

७.      प्रसव कालीन परिचर्या.

३.      प्रसवोत्तर संस्कार ( माता व शिशू संस्कार )

१.      शिशू संगोपन                       ( अभ्यंग – स्नान – धूपन - वस्र – क्रिडा – इ. )

२.      शिशू षडमास परिचर्या                 ( स्तन्यपान विधी , निद्रा , बाळगुटी इ. )

३.      षडमासोत्तर बाल-आहार विधी            ( क्षीरान्नाद व अन्नाद अवस्था )

४.      मातेस षडमास सूतिका परिचर्या         (अभ्यंग धूपन स्नान पट्टबंधन औषधी आहार इ.)

५.      शिशू संस्कार                       ( नालकर्तन स्वर्णप्राशन कर्णवेधन नामकरण इ.)

डॉ.प्रशांत व डॉ.प्रिया दौंडकर-पाटील

  आयुर्वेदाचार्य,योग आयुर्वेद पदविका.

contact- 9850498075/9922146452

www.ayurvedandpanchakarma.com/www.garbhasanskarpune.com

संधीवात व पॅरालिसिस करीता संपुर्ण उपचार पद्धती.

संधीवात व पॅरालिसिस करीता संपुर्ण उपचार पद्धती.

*मणक्याचे विकार(Spondylysis)  - (स्पॉन्डिलायसिस) मणक्यामध्ये गॅप, मणक्याची झीज,मणका                                                                     सरकणे,हातापायाची आग होणे,हात व पायाला मुंग्या येणे,जड होणे.

*गुडघे दुखणे(knee pain) -                   गुढघ्यात पाणी होणे,आवाज येणे,हाडांची झीज होणे.

*संधीवात(Arthritis) -                       सतत सांधे दुखणे,सांधे सुजणे.

*आमवात(Rh.Arthritis) -                 एकाच वेळी अनेक सांधे राहुन राहुन दुखणे,सुजणे.

*कंपवात(Parkinson’s Disease) -       हात,पायाची थरथर होणे.

*गृध्रसीवात(Sciatica) –                   कमरेच्या खुब्यापासुन वेदना होणे,मांड्या गुढगा व घोटा यात वेदना,हातात                                                            - पायात मुंग्या व चमक भरणे.

*सिरागत वात(Vericose Veins) –   सर्वांगास ठणका लागणे,हाता-पायाच्या शिरा मोठ्या होणे.

                                                        याचबरोबर सांधे वाकडे होणे तसेच सांधे मुरगळणे इत्यादी लक्षणे दिसणे.

खरच,दोन पोलादाचे बार एकमेकांवर घासले तरी काही काळाने ते उगाळुन गुळगुळीत होतात परंतु मणक्याच्या बाबतीत अस घडत नाही कारण शरीरातील पोषक घटकांकडुन ही झीज भरुन येत असते.

मग हाडांची झीज का होते ?

१)अस्थी पोषक तत्वाचा अभाव व २)पोषण करणा-या मार्गात येणारा अडथळा या दोनच गोष्टींनी हाडाची झीज व मणक्यातील चकत्यांची झीज होते. या गोष्टी सुधारल्या तर इतर हाडांप्रमाणे मणक्याच्या हाडांची झीज भरुन काढाता येते.

=================================================================================

पॅरालिसिस अथवा पक्षाघात

*शरीराच्या ठराविक एका किंवा दोन्ही बाजुंची हालचाल संवेदना जाते,तो भाग जड वाटतो,वाकडा-लुळा होणे.

*स्नायुंमध्ये बळ राहात नाही,शेवटी अवयव सुकुन जातो.

*बोलणे बंद किंवा अडखळत बोलणे,तोंड वाकडे होते.,याच अवस्थेत रुग्णाला संपुर्ण आयुष्य घालावावे लागते.

कारणेः- मेंदूचे विकारः-मेंदूची गाठ,रक्तस्राव होणे,मेंदूवर दाब येणे.इत्यादी.

अपथ्यकर आहार विहार,बी.पी वाढल्याने/कमी झाल्याने इतर आजाराचा उपद्रव या स्वरुपात.

=================================================================================

श्री संपुर्ण उपचार पद्धतीः

(ठराविक दिवसांचा श्री संपुर्ण उपचार पद्धतीने रुग्णात लक्षणीय सुधारणा होते.)

*आयुर्वेदीय औषधी उपचार- वाढलेल्या वाताला नियंत्रीत करणारी वनस्पतीजन्य व सिध्द रसौषधी व सिध्द तैल                                               द्रव्ये.

*आयुर्वेदीय आहार उपचार- दैनंदिन आहार,विहार जो वाढलेले दोष कमी करेल व शरीराचे योग्य पोषण करेल.

*विशेष पंचकर्म उपचार-

१)सर्वांग स्नेहन- विशिष्ठ प्रकारच्या औषधी तेलाने मसाज उपचार पद्धती,ज्यामुळे वाढलेला वात कमी होतो.स्नायू                            रिलॅक्स होण्याकरिती व स्नायूंना बल मिळावण्याकरीता.

२)सर्वांग स्वेदन- वातघ्न द्रव्यांची औषधी वाफ ज्यामुळे रक्ताभिसरण सुधारते,व वेदना कमी होतात,तसेच मालिश                             केलेली तेला त्वचेवरिल रोमरंध्रे खुली झाल्यामुळे स्नायुपर्यंत पोहचतात.

३)बस्ती उपचार(enema)-आयुर्वेदातील अर्धी उपचार पद्धती.या उपचाराने मणक्याच्या गॅप,संधीवात,मेंदूची विकृती                           सुधारते,संवेदना आणणे,हाडांची झीज भरुन काढणे.व वाताच्या इतर सर्व आजारात उपयोगी.

४)कटीबस्ती/मन्याबस्ती/जानुबस्ती- वेदना असणा-या भागावर पाळे करुन कोमट तेल भरणे व जिरवणे.यामुळे तेल                         खोलवर पोहचुन,आखडलेले स्नायूबंध खुले होतात व वेदना कमी होतात.

५)लेप-            औषधी वनस्पती द्रव्यांचा लेप मांसाच बळ वाढवितो,संवेदना येतात,सुकलेला शरीरभाग सुधारतो.

६)रक्तमोक्षण-ठणकणा-या भागावर जळु लावुन दुषित रक्त काढणे त्यामुळे त्या भागाचे रक्ताभिसरण सुधारते.

७)नस्य –       मेंदूच्या पेशींचे बळ सुधारते.

*Acupuncture- स्नायू व सांधे यांच्या वेदना त्वरीत दूर करणारे उपचार.

*physiotherapy-स्नायूसंधींना बल प्राप्त करुन देणारी व व्याधी परत होवु नये म्हणुन केली जाणारी उपचार व व्यायाम पद्धती.

***वरील संपुर्ण उपचार पद्धतीमध्ये,रुग्णास सरासरी १० ते २० दिवस दररोज दवाखान्यात यावे लागेल अथवा राहावे लागेल,पोटातुन औषधी साधारणतः २ ते ३ महिने घ्यावी लागतील.व्यक्ती,व्याधी व प्रकृती परत्वे उपचाराचा कालावधी बदलु शकतो.

*** योग्य आहार,योग्य व्यायाम व योग्य उपचार यांच्या सहाय्याने आपण नक्कीच व्याधीमुक्त होवु शकतो.

========================================================================

वैद्य.प्रशांत दौंडकर पाटील यांचे

श्री आयुर्वेद क्लिनिक व पंचकर्म सेंटर

सर्वे नं.४३,पठारे-ठुबे नगर,बालाजी हॉस्पिटलच्या मागे,चंदननगर ,नगररोड,पुणे.

वेळःसोमवार ते शनिवार सकाळी १० ते २,संध्या ५ ते ९.

फोनः020-65303430/65007008/9850498075/9922146452.

Web site:www.ayurvedandpanchakarma.com/www.garbhasanskarpune.com

आयुर्वेद व पंचकर्म उपचार पध्दती

Shree ayurved- the way to healthy life

आयुर्वेद व पंचकर्म उपचार पध्दती

‘’ पंचकर्म ‘’ म्हणजे पाच प्रकारच्या शरीर शुध्दीक्रिया ! तज्ञ वैद्यांच्या देखरेखीखाली व नियंत्रित प्रकाराने हे उपचार केले जातात.

१.वमन उपचार – म्हणजेच बिघडलेला कफदोष उलटीद्वारे काढुन टाकुन शरीरशुध्दी करणे.मुख्यत; कफासाठी व काही प्रमाणात पित्त्तासाठी हा उपचार केला जातो. जुनाट दमा, खोकला, कान, नाक, घसा,डोळे यांचे विकार त्वचाविकार, अम्लपित्त्त, वजन कमि इ. विकारांसाठी वमन केले जाते. वसंत ॠतु म्हणजे चैत्र-वैशाख (मार्च-एप्रिल) महिन्यात कफदोष वाढुन कफाचे रोग होण्याची प्रव्रत्त्ती वाढते. त्यामुळे या वेळी वमन दिले जाते.

२. विरेचन उपचार;- मुख्यत; पित्त्त्तासाठी असणा-या या उपचारामध्ये जुलाबाद्वारे बिघड्लेले पित्त्त्त काढुन टाकले जाते. त्यामुळे विविध पित्त्त्तविकार तसेच मुळव्याध , पोटातील जंत, पोटदुखी, पचनाचे विकार , रक्तविकार , काविळ , स्त्रीयांचे काहि खास आजार,शुक्रदोष, मुत्ररोग व जुनाट मलावरोध यासाठी विरेचन अतिशय उपयुक्त असते. तसेच शरद ऋतुमध्ये (सप्टे-ओक्तोबंर )आपल्या शरीरात पित्त्त्त वाढते म्हणुन तेव्हा विरेचन घ्यावे.

३.बस्ती उपचार ;- मुख्यतः वातदोषासाठी हा उपक्रम करतात . बिघडलेला वात हा शरीरामध्ये रोगनिर्मिती करणारे एक प्रबळ कारण असतो . या वात दोषाला जिंकणारि बस्ती चिकित्सा म्हणूनच फार महत्वाची आहे.                                                                                बस्ती म्हणजे औषधि एनिमा. आयुर्वेदाने बस्तीला ‘अर्धी चिकित्सा’ असे म्हणुन खुप महत्त्व दिले आहे.कारण बस्तीमुळे सर्वात वेगवान वातदोष जिंकुन जो रोगनिर्मिती करतो त्याला जिंकुन आपण स्वास्थ्य मिळवु शकतो. तसेच आतड्याचे विकार, स्त्री बिजदोष , वात व मलाचा अवरोध, पाळीच्या तक्रारी ,सांध्याचे विकार, संधीवात, हाडांचे व मणक्याचे विकार, मज्जारज्जुचे विकार,वजन कमी करणे किंवा वजन वाढवणे यावरही विजय मिळवता येतो.     

     स्थान भेदाने बस्तिचे- उत्त्त्तर बस्ति (स्त्रि व पुरुष वंध्यत्व, मुत्ररोगासाठी) ,शिरोबस्ती, नेत्र बस्ती,जानु बस्ती, ह्र्द बस्ती इ.प्रकार पडतात

.४.नस्य;- म्हणजे नाकात ओषधे टाकणे. आपले नाक हे शिरोभागाचे द्वार आहे असे आयुर्वेद मानतो. म्हणुनच नाक-कान-डोळे, शिरोभाग व ज्ञानेंद्रिय यांच्या स्वास्थ्य रक्ष्णासाठी व त्यांच्या विकारंवरील उपचार म्हणुन नस्य केले जाते.

५.रक्तमोक्षण ;- आयुर्वेदाने रक्ताचे महत्व ओळखले आहे. शरीराला जीवन पोषण देणे सर्व इंद्रियांची प्रसन्नता व त्वचेचे सौंदर्य हे रक्तावरच अवलंबुन आहे. म्हणुन रक्तमोक्षण या चिकित्सेत बिघडलेल्या रक्ताला थोड्या प्रमाणात शरीराबाहेर काढुन टाकले जाते. रक्तदोषाबरोबर विविध त्वचारोग, नेत्ररोग, मुखरोग,जुनाट व्रण,मुरुमे,व्हेरीकोझ व्हेन्स यावरही रक्तमोक्षण केले जाते.अर्थातच ही चिकित्सा देण्याआधी रुग्णाचे बल, शरीरातील रक्ताचे प्रमाण यांचे काळजीपुर्वक परिक्षण केले जाते.                         

      या उपचारांचे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये शरीरात साठलेले दोष किंवा विषारी पदार्थ बाहेर काढुन टाकले जातात. त्यामुळे गुंतागुंतीच्या आजारांवरही उपचार करता येतात .तसेच दीर्घकाळ ओषध घेउनही बरे न होणारे विकार पुर्णतः बरे होतात . या उपचारांनी शरीराची शुध्दी होते. यामुळे पेशींना नवचैतन्य प्राप्त होते. म्हणुनच तारुण्य टिकवणारी ओषधे देण्यापुर्वी पंचकर्म चिकित्सा देणे गरजेचे आहे.          

तुम्ही स्वस्थ असा किंवा रुग्ण ,पंचकर्म चिकित्सा तुम्हाला महत्वाची आहे.

Shree Ayurved - the way to healthy life

//आयुर्वेद//

प्रयोजन-

स्वस्थस्य स्वास्थ रक्षणम,आतुरस्स विकार प्रशनम !!   चरक संहिता

स्वस्थ (निरोगी)व्यक्तीच्या स्वास्थ्याचे रक्षण करणे व आतुर (रोगी) व्यक्तीचा विकार (रोग) बरा करणे.

आयुर्वेदाची व्याख्याः-

हिताहितं सुखं दुःखमायुस्तस्य हिताहितम !

मानं च तच्च यत्रोक्तमायुर्वेदःस उच्चते !!------चरक सुत्रस्थान.

आयुर्वेद म्हणजे काय ?                             

हितकर आयुष्य,अहितकर आयुष्य ,सुखकर आयुष्य ,दुखकर अयुष्य,यांचे तसेच या आयुष्यासाठीच्या हितकर म्हणजे पथ्यकारक व अहितकारक म्हणजे अपथ्यकारक गोष्टींचा अभ्यास ज्या शास्र्तामध्ये केला जातो,त्यास आयुर्वेद असे म्हणतात.

          आता असा पश्न पडतो की हितकर ,सुखकर आयुष्य म्हणजे काय ? हितकर आयुष्य म्हणजे दिर्घकालिन सुखकारक, स्वस्थ आयुष्य होय.कधी कधी काही गोष्ठी तत्काळ सुखकारक वाटल्या तरी दिर्घकालिन आयुष्याच्या दृष्टीने शरिरास हानिकारक असतात.उदा.जिव्हासुख देणारे पाणीपुरी,बटाटावडा यासारखे पदार्थांचे अतीसेवन झाले तर ते अपचन,पित्ताचे विकार,मुळव्याध,केसांचे विकार इ.अनेक प्रकारचे आजार त्या मनुष्याच्या प्रकृतीनुसार उत्पन्न करतात.या सर्वांचे उपाय ज्या शास्र्तात येतात तो आयुर्वेद होय.

·       आधुनिक काळात आयुर्वेद शास्त्रचा उपयोग व त्याचे महत्वः-

सुखाने जगावे असे सर्वाना वाटते! पण जगण्याचे सुख फार थोडया लोकाना लाभते.भारतीयांनी जगाला दाखविलेले दोन राजमार्ग आयुर्वेद व योगासने. अमेरिकेत च्यवनप्राश विकला जातो! जर्मनीत आसन प्राणयामाचे वर्ग चालत्तात………………पण भारतातील [महाराष्ट्रातील] किती लोकांना आयुर्वेदाचे महत्त्व समजते?............                                     १

       याचे महत्त्व सर्वांना उमगावे याकरिता आमचा हा प्रयत्नः………

    आयुर्वेदाची प्रगती ही माणसाच्या अनुभवजन्य ज्ञानातून झाली आहे. आयुर्वेद हे पुरातन शास्त्र आहे परंतु आजही आयुर्वेदाची तत्त्वे बदललेली नाहीत. तिच तत्त्वे वापरुन आजही तितक्याच प्रभावीपणे  रुग्ण बरे करता येतात ही गोष्टच आयुर्वेदाची प्रगल्भता स्पष्ट करण्यास पुरेसी आहे.

      आयुर्वेदामध्ये रोग होऊच नये म्हणुन करावयाच्या गो्ष्टी (स्वस्थस्य  स्वास्थ्य  रक्षणम) व रुग्णास रोग मुक्त करणे ( आतुरस्य व्याधी परिमोक्षः) या दोन्ही गोष्टीचे वर्णन आले आहे . ॠतुनुसार शरीरात होणाऱ्या बदलांचा व त्यावरील उपायांचा विचार फक्त आयुर्वेदामध्येच आला आहे.

       फक्त आजारी पडल्यावर औषध घ्या असे आयुर्वेद सांगत नाही, आयुर्वेद सांगतो ‘’ हितकर आहार घ्या, निरामय ,स्वस्थ जीवन जगा.’’ वॄदधांनी वातुळ पदार्थ टाळावेत, तरुणांनी खवळते पित्त आवरावे, बालगोपाळांनी खोकला वाढविणारा कफ औषधांनी थोपवावा  हेच आयुर्वदाचे सांगणे.

                 आज आपल्यापुढे अनेक महत्त्वाच्या समस्या आहेत . आजची तरुणपिढि ही उत्साह, तारुण्य , चैतन्य यांनी परिपुर्ण हवी,पण प्रत्यक्षात दिसताहेत केस पांढरे होणे, केस गळणे, डोळ्यांचे विकार, व व्यसनांच्या आधीन झालेले, स्पॉंडीलायसिस, लठ्ठपणा अशा विकारांनी जखडलेली आजची तरुणपिढी! अनेक स्त्रियाही घर व करियर सांभाळताना तारेवरची कसरत करताहेत पण त्याबरोबर आवश्यक तो आहार, आराम ,व्यायाम,योग्य औषधोपचार यांच्या अभावामुळे स्त्रीयांमध्ये आढळतात, अशक्तपणा, हिमोग्लोबीन कमी असणे ,पाळीच्या तक्रारी इ……

           सध्याच्या धावपळीच्या जगात आजारापासुन मुक्त होण्यासाठी काही वेळा तात्कालिक आराम देण्या-या आधुनिक औषधांचे उपचार केले जातात. अशा उपचारांमुळे रोगाची लक्षणे नाहीशी झाल्यावर रोगमुक्त झाल्याची गैरसमजुत करुन घेतली जाते व रोगाच्या मुळ कारणांवर उपचार करण्याचे दुर्लक्ष होते.यावर उपाय एकच,तो म्हणजे पुर्वापार चालत आलेला आयुर्वेद आचरणात आणने.

          कारण आयुर्वेद ही फक्त उपचार पद्धती नसून जीवन पद्धती आहे.